'Jo moatte net tefolle earbied haw foar it gesach'

maart 1999
Jacob Haagsma

Meindert Talma is afgestudeerd historicus, maar daarom staat hij niet in de Friesland Post. Hij is ook muzikant, literator en cabaretier. Zijn tweede cd "Ferhûddûker" mocht in het hele land gunstige kritieken ophalen en zijn blad De Blauwe Fedde brengt het Friese literaire leven af en toe in rep en roer. Daarnaast is Meindert Talma een Wâldpyk in hart en nieren. In Groningen, dat wel.

De Blauwe Fedde is het blad dat Meindert runt, samen met Nyk de Vries die ook in zijn band The Negroes speelt. Met hem en Kees de Vries vormt Meindert ook nog het cabaretgezelschap De Vries-Talma-De Vries, dat het af en toe op het Friese literatorenwereldje voorzien heeft. Soms improviseert men op namen van schrijvers. "Nyk ropt dan in namme, Durk van der Ploeg bygelyks, en ik assosearje dêr dan op. Soksawat."
Al associërend kreeg ook volksschrijver Rink van der Velde ervan langs, maar met hem onderhoudt Meindert een nauwere band sinds een interview dat hij en Kees voor De Blauwe Fedde maakten. "Wy kamen by him thús yn de Veenhoop, wêr't Kees ek weikomt. Wy binne dêr oant seis oere moarns bleaun. Rink hie allegear bier en jenever en flaubiten yn 'e hûs helle. Hy kin moai fertelle oer it ferline en sa."
En dat moeten de mannen van De Blauwe Fedde hebben. Een flink deel van de achttien tot nu toe verschenen nummers wordt gevuld met lange interviews. Soms met bekende Friezen, soms met onbekende "Showroom"-achtige types. Zoals Geert van der Velde, een broer van een voormalige huisgenoot van Meindert, die ooit zowel in de roemruchte psychedelische rockgroep Children Of Jubal speelde als in een gospelgroep.

Wâldpyk
Zo moeten bij voorkeur wel uit de Friese Wouden komen. Want daar heeft Meindert ook zijn wortels. Hij komt uit Surhuisterveen en hoewel hij nu al tien jaar in Groningen woont, draagt hij die streek nog altijd een warm hart toe. "It is in bysûndere streek, mei in aparte sfear. It taaltsje fyn'k moai. De minsken binne tige iepen en eigensinnich. En ja, it cliché, hin "Ik sil dy read snije oan't de terms dy yn de klompen glide", sizze se dêr. Der wie eartiids in protte earmoede en drank en dan krigest faak fjochtpartijen, ik tink dat it dêr fan komt. Achtkarspelen skynt noch altiten de gemeente te wêzen mei de heechste wurkleazens." Meindert, die afgestudeerd historicus is en zich ook in de geschiedenis van zijn geliefde geboortestreek heeft verdiept, herkent ook in zichzelf trekken van de Wâldpyk. "Ik ha in hekel oan lege flaktes, ik mei graach beamkes om my hinne sjen. Ik bin wol net sa'n flotte prater, mar ik gean wol altiten myn eigen gong. Dat frijbuitereftige, dat mei ik wol. Jo moatte net tefolle earbied ha foar it gesach."

Onafhankelijk
De Blauwe Fedde telt een oplage van 90 exemplaren, door de beide redactieleden eigenhandig in elkaar gezet bij de plaatselijke kopieerwinkel. Maar het abonneebestand telt wel illustere literatoren als Tsjêbbe Hettinga, Albertina Soepboer, Pier Boorsma en dichter-bommelder Cornelis van der Wal. Hoewel Sietse de Vries, redacteur van de Leeuwarder Courant, steevast een stekelig stukje in zijn krant over het blad schrijft verschijnt dat prompt op de achterkant van de volgende Blauwe Fedde. "Dat fynt Sietse wol moai leau'k."
De Blauwe Fedde houdt zich buiten het enge Friese cirkeltje en niet alleen omdat de makers in Groningen wonen. Met subsidies, fondsen of uitgeverijen hebben Meindert en de zijnen niets van doen. "Wy ha wolris gesprekken hân, mar dan wurde der daliks foarwaarden steld. No moat it blêd twafyftich kostje, mar dan soe it mear glossy wurde moatte en kostet it daliks seis of sân gûne. Wy wolle gewoan mei in ploechje minsken in krantsje meitsje. Wy ha fierder gjin programma, it is in medium foar ússels en wy wolle eigen baas bliuwe. It moat gjin tige literêr blêd wurde. Ik wol in soarte Fryske Nieuwe Revu, mei stripkes, ferhaaltsjes en ynterviews." Intussen publiceert de jonge generatie Friese schrijvers, die immers grotendeels in Groningen wonen, eerder in De Blauwe Fedde dan in de 'traditionele' literaire bladen als Trotwaer en Hjir. Zou dat geen kwaad bloed zetten?

"Wit ik net, ik ha mei dy lju neat te meitsjen. Sels tinke se dat se better skriuwe. Ik ha ek wol ferhaaltsjes skreaun foar harren, foar allebeide wol, mar dêr ha'k nea jild foar krigen wylst se dat wol tasein hiene. Dat dêr bin'k mar mei opholden."
Meinderts talenten kwamen pas tot volle wasdom toen hij al jaren in Groningen woonde. In Surhuisterveen was de boomlange, verlegen slungel al een buitenbeentje met zijn excentrieke muzieksmaak. In Groningen vonden zijn bandjes met zijn aparte liedjes ineens een enthousiast gehoor bij de kringen rond Stichting Hobbyrock, die ook de geheime zender Nightrider runden. Onder het pseudoniem JBG Halma ging Meindert daar elke zondag zijn verhaaltjes voorlezen. Als verjaardagscadeau lieten de mannen van Hobbyrock een singletjes persen met drie van Meinderts nummers, waaronder "Rommy, stem van de Friese Wouden". "Dy wie altiten in protte op De Stille Genieter, in geheime stjoerder op'e Harkema. Ek wol typysk Wâldfrysk, soks boppe de wet, no. Dy hiene wy thús altiten opstean." Na de single volgden twee cd's, waarvan vooral de laatste, "Ferhûddûker", heel goede kritieken oogstte. Maar qua verkoop blijft het marginaal, zegt Meindert. "Wy trede noch net safolle op. Ik wol oeral wol spylje, yn kafees, yn feesttinten, neam mar op. Dat fyn'k wol moai, om dan wat tsjin it publyk yn te gean as se wat tefolle praatsjes ha." Dat wekt verbazing, want in het dagelijks leven is Meindert niet zo'n gemakkelijke prater. Maar wie hem op het podium meemaakt, hetzij achter zijn orgeltje, piano en synthesizer en in de rug gedekt door zijn begeleidingsgroep The Negroes hetzij in zijn hoedanigheid als cabaretier, weet dat Meindert dan pas echt loskomt. "Ik bin net sa'n maklike prater, net sa'n ekstravert type. Mar op it poadium fiel ik my daliks op myn gemak. Ik wit net wat dat is, mar ik fyn't wol moai."
Meindert zingt afwisselend in het Nederlands en in het Fries, maar dat blijkt landelijke waardering niet in de weg te staan. "Ik praat wolris mei Limburgers en Brabanners en dy snappe wol tachtich persint fan dat Frysk. In jonge yn Breda hie ris in goede tip. Ast in bytsje dronken bist, begrypst dy teksten folle better."

Nederlands/Friese roman
Meindert is bijna klaar met zijn eerste roman. De Groninger uitgeverij Passage heeft al belangstelling getoond voor deze forse pennevrucht. Het gros van de roman is in het Nederlands geschreven, maar voor de dialogen week Meindert uit naar het Fries. "Dat fyn ik muoilik, dialogen yn it Nederlânsk. Mar ik tink dat it wol te snappen is." De titel geeft hij niet prijs, het onderwerp wel: de wederwaardigheden van vier plattelandsjongeren die tegelijk in de grote stad Groningen aankomen. Meindert volgt ze van de jaren zeventig tot in de jaren negentig. "De iene slagget, de oare wurdt in bytsje gek. Elts hat syn eigen ûntjouwing. Sommigen berikke harren doel, oaren net. Ja, der sit wol wat fan mysels yn fansels, miskien kinst it wol sjen as fjouwer mooglike scenario's foar myn libbensrin."
Zelf heeft Meindert er nooit zulke hooggestemde ambities op nagehouden. Terwijl zijn vrienden uit Surhuisterveen -"ik sjoch se noch altiten en dan ha wy de grutste wille" -in "beste banen" terecht kwamen, ontplooide Meindert eigenlijk pas na zijn geschiedenisstudie zijn artistieke talenten. Zonder daar ook maar droog brood mee te verdienen natuurlijk. "De musyk is wol it wichtichste, mar as ik it dêr echt drok mei krije soe, dan hie'k gjin tiid mear foar myn skriuwerij en sa. Och, miskien ha'k in min gewisse, mar ik ha der gjin muoite mei dat ik fan in útkearing libje. De minsken krije der moaie lieten en ferhaaltsjes foar werom."

Terug naar
pers-overzicht