De kening van de kluts

April 2012
Tekst: Nynke Sietsma
Foto's: Linus Harms

Lietsjessjonger, skriuwer, dichter én toetsenist Meindert Talma hat wer in nije plaat ût. Nei in wat dreech jier wêryn hy in rjochtsaak oan’e kont krige, kin Talma him ferlieze yn sjongen oer ien fan syn leafhawwerijen: fuotbal.

In fuotballer dy’t inkeld doelpunten makket, at er al ris in doelpunt makket. Dy’t trochgeans op in wat nuvere manier de bal foar de fuotten krijt, de oaren hieltyd foar de teannen rint en de poaten hast brêkt as er oer it fjild draaft. Dan binne je de kening fan de kluts. It soe samar oer Meindert Talma gean kinne, ûnlinich bewegend mei syn lange skonken oer it griene koartwjokke gers. Mar Talma is in eks-kuorkeballer.

Talma (It Fean, 1968) is de skriuwer fan sageneamde lo-fi ferskes die te nuver en unneifolgber binne foar Omrop Fryslân. Ek skreaun hy ‘outsidersproza’ sa as Dammen met Ome Hajo en Kriebelvisje. Foarrich jier ferskyne syn earste dichtbunnel Laat het orgel jammeren. Mar Talma is foaral fan de musyk. Talma spilet yn tsjerken dy’t gjin tsjerken mear binne, op wenboaten, op festivals sa as Oerol en de Zwarte Cross en gewoan yn clubs en kafees.

It ferhaal fan de kening van de kluts giet net oer Talma sels. It is de titel fan it ferske Koning van de Kluts op syn nijste plaat. It is in plaat oer fuotbal. It tsiende album op rij. Koning van de Kluts is it bynammenferske. Talma sjongt dêryn oer fuotballers De Kont, De Koevoet, De Stofzuiger, en last but not least, ‘de man mei de moaiste bynamme: De Koning van de kluts’.

[Fragmint ût De Koning van de Kluts]

Je had de Spijker, Goudhaantje en De Man van Glas
Je had de Goede Beul en de witte Socrates (op de plaat wurdt it witte yn plak fan blonde)
Je had de Bolle van Zwolle en De Kolos van Oss
Je had de Beer van de Meer en Het Lek van PEC

Je had Kappertje. Je had Heinz Kroket
Je had de Non Flying Dutchman en Tony Sixpack
Je had de Geniale Gek en de Kleine Generaal
Maar de mooiste voetbalbijnaam van allemaal,

die had ik: De Koning van de Kluts
Ik was de Koning, de Koning, de Koning van de Kluts
Ik was de Koning, de Koning, de Koning van de Kluts

De Koning van de Kluts is de bynamme – in optinksel fan Harry Vermeegen - fan âld-fuotballer André Hoekstra. Hy spile yn 1984 syn ienniche interlân, in freonskaplik duel tsjin Denemarken. Dêrnei wie it dyn mei de interlâns foar him. Guon fuotballers ha mar ien kear it gelok dat se in interlân spylje meie. En dêr giet de nijste plaat fan Talma oer. Oer dy spilers dy’t ien kear skitterje mochten foar Oranje. It Wilhelmus sjonge mochten. Dêrnei net mear. Dat is gelok ha. Of in lytse trageedzje. It is mar hoe je it besjogge.

De idee fan de interlâns foar ien kear is net fan Talma sels. Skriuwers Remko den Boef en Karel Smouter skreaunen der in boek oer, Eenmaal Oranje. It relaas fan de Koning van de Kluts stiet der ek yn. It boek ferskynt begjin maaie. De twa jonges ynterviewden 22 spilers dy’t allegear mar ien interland spile ha.

En Talma makke op fersyk fan Den Boef en Smouter de soundtrack by harren boek. De teksten skreaun er yn ien wike op Skier. De melodyen komponearre er in wike dêrnei yn syn studio. Mei de út fjouwer manlju en twa froulju besteande gelegenheidsband De Rode Kaarten naam er hjirnei de plaat op yn fuotbalkantine fan V.V. Helpman yn Grins. In plaat mei nûmers oer ûnder oare ienmalige internationals dy't  ynienen befange wurde troch faaleangst, leaver yn de fanfare spile hienen, kieze moatte foar welk lân se spylje wolle, it Wilhelmus net mei doarre te sjongen, of stopje mei it fuotbal fanwege de swier kristelike freondin. En ek in liet mei dêryn de fraach oan ienmalige international en hjoeddeistige bondscoach Bert van Marwijk wêrom't er wol it WK Klaverjassen wûn yn 1975 en net de WK-finale in 2010. 

Talma is in passyf mar passyoneerd fuotballeafhawwer. Hy sjocht er graach nei. As bankearpel. Mar hat gjin klubkaart foar wyls ‘syn’ klub FC Groningen. ,,As ik soantjes hân hie, wie it misskien oars’’, seit er. ,,Myn famkes fan seis en trije dogge harren bêst om ynteresse te toanen.’’ Talma seit dat er gjin muoite mei hat at syn dochters skylk op frouljusfuotbal wolle. ,,It skynt de grutste frouljussport te wêzen. Mar se ha al in aardiche lengte. Dus miskien is volleybal wol wat.’’

Talma gong as lyts jonkje op kuorkebal. Wylst yn it doarp wêr’t er hikke en tein is twa fuotbalferienings binne. V.V. It Fean ’58 foar de frommiche sneonspilers en V.V. Surhuisterveen foar de sneinspilers. Hy fertelt deroer yn syn studio yn Het Paleis, it eardere Scheikundig Laboratorium fan de Rijks Universiteit Groningen. Kuorkebal is net de meast populêre sport (mingd, dus foar famkes). Hy beskriuwt it sels tragikomysk en in lyts bytsje oanset yn syndebuut Dammen met Ome Hajo. Hy fuoret himsels der yn op as in eigenhanniche kening fan de kuorbalkluts dy’t it foar elkoar krijt de bal yn it kuorke fan syn eigen partij te goaien. ,,Ik fyn it sport mei aparte regels. Je hâlde je earmen wat dom omheech om jin stjinstander net sjitte te litten, mar meije him of har net oanreitsje.”

Werom’t er net op fuotbal gong mar kuorbal is himsels ûndúdlik. It wie sa. ,,Ûs heit wie skoalmaster. En myn freontsje siet ek op kuorbal, syn heit wie ek skuolmaster. De sport is betocht troch in skoalmaster. Miskien hearre skoalmasterssoannen wol te kuorbaljen.’’ Fjirder gjin ûnnegalens yn syn (lichaamlike) opfieding. ,,Ik wie yn teory fan it fuotbal. Ik hie er boeken oer en ha de Voetbal Internationals opfretten yn de biblioteek. Op it fjild soe ik in houtene Klaas wêst wêze. Gjin gesicht.’’

Yn de ienmalige interlâns binne wûndere moaie ferhalen te fynen. ,,Der sitte machtig moaie tema’s yn.’’ Sa as it ferhaal fan keeper Theo Snelders mei faaleangst. ,,Doe it safier wie dat er syn twadde interlân spylje mocht, tsjin West-Dutslân, krige hy it benaud by de lêste training. Hy rekke sa fan’t hynder dat er gjin bal mear fange koe. De bondscoach naam in beslût: dat waard gjin twadde interlân.”

Der sit ien Fryske ienmalige international op de cd: “It nûmer oer Oekie Hoekema hie'k as earste klear. Oekie hjit fan Oekie omdat er syn eigen foarnamme Uilke net ûtsprekke koe. Hy wie ien fan de pear fuotballers dy't polityk engazjeard wie. Hy hie betinge dat er net hoechde te spiljen yn in lân dat bestjoerd waard troch in diktator, sa as Franco. Hy hie jierren in snackbar yn Ljouwert. No is er fertsjinwurdiger fan hoekkuolkasten.’’ 
 

Terug naar
pers-overzicht

De Moanne

Talma hat faker skreaun oer fuotbal. Op syn album Leave Stumper (2001) sjongt hy oer de Dûtse âld-fuotballer Karl-Heinze Rummenigge en is der in semi-filosofyske ferhanneling te hearen oer it fuotbal dy't bestiet út sitaten fan fuotballers út de Bundesliga (‘Wenn der Gegner den Ball hat, stellt sich die Frage, warum hat er den Ball?') . Ek yn syn debuutdichtbunnel flonkert it fuotbaljen. In it gedicht Voetballers met baarden en snorren seit Talma dat it spitich is dat er in de fuotballerij nog mar sa’n pear fuotballers binne mei burden en snorren.

Al die lulletjes rozewater
met haarbanden, handschoenen
en gouden balletschoentjes van tegenwoordig

(…)

Met het verdwijnen van de snorren en baarden
zijn ook de echte kerels
uit de voetballerij verdwenen

(Fragmint ût: Laat het orgel jammeren, 2011)

 

 ,,Tsjinwurrich hat in bytsje fuotballer in tatoeaazje. Der binne in pear jonge baaskes yn Rotterdam dy’t in tatoeaazje fan de spits John Guidetti sette litten ha. Mar hy sit nei dit seizoen werskynlik wer by in oare club. Kinst better it logo fan Feyenoord op it liif sette. Mar een hattrick, trije kear achter inoar score, tsjin Ajax, sit djip.’’

Talma lit de kofje pruttelje. Hy sit te plak oan in blierreade gong wêr’t mear keunstners en zzp’ers in wurkromte ha. Hy hat yn syn studio in komfortabele sliepbank stean foar as hy it te let makket yn de stêd. Fjirders boeken – hy is ek histoarikus - stean er fjour toetsynstruminten op rij, sa as in kofferoargeltsje. Hy hat moedwillich gjin ynternet yn Grins. ,,De hiele dei Youtube is ferloklik. Mar ik wol hjir skriuwe.’’ Hy komt er net faak genôch. Musyk is de paadwizer fan syn bestean.

Hy hat nóch in studio. By syn hûs yn Zuidhorn. Ek dêr tich toetsynstruminten. Hy hat er fjirtjin: piano’s, synthesizers en oargels. De swart wyte toetsen lûke oan him as de swiertekrêft. Se soarchden derfoar dat er yn’e musyk gong. In erfskip ût de Grifformearde Tsjerke.

Fanôf syn njoggende gong Talma nei oargelles by musykferiening de Wâldsang, no yn Bûtenpost. Hy krige les fan tsjerkeorganist Geert Van der Heide. Letter soe Van der Heide oer Talma sizze: ,, ,,De lessen werden gegeven op een elektronisch orgel en naarmate Meindert ouder werd, werd hij ook groter en dat leverde problemen op bij het bespelen van het pedaal. De afstand tussen de orgelbank en het pedaal was voor hem gewoon te kort. De gemeentetimmerman heeft toen een paar blokken gemaakt die, als Meindert op les kwam, onder de poten van de orgelbank werden geplaatst zodat de afstand voor hem goed was.’’

Hy hie tsjerkeorganist kinnen wurde. Op sneins lûke oan de registerknoppen en los gean op de pedalen. Mar hy stoppe by Kerkorgel B. Yn syn gedicht ‘De koene berijders van het monster’ út de bundel Laat het orgel jammeren fertelt er dêroer. ‘Ieder jaar haalde ik een orgeldiploma - toen ik klaar was voor het grote werk achter het monster - werden de lessen een heel stuk pittiger en besefte ik: nooit word ik een Klaas Jan Mulder of Feike Asma.’

Klaas Jan Mulder en Feike Asma.
Als zij een concert gaven was de kerk tot de kraak gevuld
met devoot luisterende mensen
en het akoestisch geweld
van het grote monster dat elke
keer weer bedwongen moest worden.

Klaas Jan Mulder en Feike Asma.
Honderdduizenden elpees gingen over de toonbank.
Als je weet dat bestuurder Han Lammers talloze vrouwen
het bed heeft ingespeeld met koralen van Bach
is het niet moeilijk je voor te stellen wat de
echte grote meesters hebben klaargespeeld.

Talma is befoege om in tsjerketsjinst te lieden mei it oargelmonster. ,,Dat is flink pittich. Tsjerkegongers sjonge faak te snel. Wy hiene yn tsjerke gjin tsjerkoargel. Dat is byelkoar kollekteare troch de gemeenteleden.’’  Hy is sljocht op it oargel omdat it in ynstrument is dat je betwinge moatte. As in soart hynst.

Eartiids, thús yn Surhûsterfean, hie er in Johannesoargel, in soart fan mini-tsjerkeoargel (it wie echt in grut oargel hear). Mar doe ûntdekke Talma dat de tsjerkeoargelsound botste mei syn poplietsjes. Dus waard it Johannesoargel ynruile foar in modern keyboard, ta grutte spyt fan syn heit.

En dochs hat Talma noch wol in swak foar âlde oargels. Sa hat er twa Harmophones, West-Dútske kofferoargeltsjes út 'e jierren fyftich dêr't er faak op spilet by solo-optredens. Syn moaiste besit is de  Hohner Organa, in oargelstje mei in akkordeon-achtig lûd. En fansels hat er ek in Philicorda, it bekende Philipsoargeltsje út de jierren sechstich. Mar hy hâld it meast fan de piano. ,,Ik komponearje hast alles op de piano.’’ Talma is de kuorbal- en oargelman dy’t leaver op fuotbaljen en pianoles sitten hie.

As artyst hie Talma net de maklikste tiid. In koart pleit oer audiofragminten dy’t hy in in nûmer brûkt hat op syn foarlêtste plaat De Zee Roept hat folle tiid opfretten. De soan fan wetterrôt, avonturier en kommunist Evert Hoedeman pikte it net dat Talma de stim fan syn heit brûkt hie. Mar Talma hie de fragminten brûkt van de VPRO en tastimming frege. Hy wist fan é prins gjin kwea.

It wie de soan net genôch dat Talma syn heit syn stim fan de plaat helle, de teksten trochkraste: de saak sleept fjirder as in gryp dy’t net oer giet. Talma kin oer de lêste gong van saken neat sizze mar it moat sa stadich oan mar ris klear wêze. Sa dat er him wer ferdrinke kin yn de musyk. En him oerjaan kin oan de skriuwerij.