Meindert Talma overtuigt met rake beschrijving van bijzondere Noord-Nederlanders
Filmisch Kriebelvisje in zowel cd- als romanvorm

8 maart 2003
Mark Roos

De klompen dragende, blowende kunstenaar Boate Blow, de ietwat corpulente brokkenpiloot Jellie, radiopiraat De Stille Genieter, de mysterieuze schoonheid Kriebelvisje en volkszanger Rommy (de Stem van de Friese Wouden): het zijn enkele personages die figureren in Kriebelvisje, het nieuwe werkstuk van de in Groningen woonachtige Fries Meidert Talma.

Kriebelvisje verschijnt op 10 maart zowel in cd- als in romanvorm. De dertien hoofdstukken in de roman Kriebelvisje corresponderen met de 13 nummers op de gelijknamige cd. Kriebelvisje is Talma’s tweede roman en vijfde cd. Je zou het kunnen zien als een vervolg op Dammen Met Ome Hajo uit 1999, dat ook bestond uit een roman met een cd als ‘soundtrack’. Maar waar Dammen Met Ome Hajo vooral Talma’s jeugd in Surhuisterveen belichtte, daar gaat Kriebelvisje vooral over de periode na Talma’s studie geschiedenis.

Talma is geen wereldzanger en zeker ook geen literair stilist met bovennatuurlijke gaven. De kracht van zijn werk schuilt hem in de eenvoud. Met enkele rake penseelstreken weet hij stemmige sfeertjes te schetsen, waarin zijn hoofdfiguren, en hijzelf, uitstekend uit de verf komen. Als verteller houdt Talma afstand van zijn personages, maar nergens is hij afstandelijk. En nergens slaat zijn droogkomische kijk op het leven om in gemakkelijke spotzucht.

Het zijn stuk voor stuk kleurrijke anti-helden, die Talma’s romans en cd’s bevolken. Het zijn mensen die zich zo gewoon mogelijk voordoen, maar dat helemaal niet zijn. Neem nu de Stille Genieter, de christelijke radiopiraat die illegaal plaatjes draait om ‘gewone mensen’ te behagen, maar tegelijkertijd zonder scrupules een gevangenisstraf riskeert voor zijn illegale praktijken. Op een gewone manier bijzonder is ook Boate Blow een innemende hardrocker en kunstenaars op klompen die regelmatig met justitie in aanraking komt vanwege onhandig uitgevoerde inbraken. Als lezer zuigt Talma je een wereld in die hij vol compassie neerzet. 

Talma’s bezoekjes aan het ouderlijk huis, geven een indruk van het gereformeerde milieu waarin hij opgroeide. Innemend is de passage dat Meindert zijn debuutsingle laat horen aan zijn ouders, die er geen goed woord voor over hebben.

Was de roman Dammen Met Ome Hajo nog ondergedompeld in een vettige, nostalgische saus; in Kriebelvisje blijft Talma dichter bij zichzelf. Heel raak is de beschrijving van het eerste, compleet mislukte optreden van zijn bandje De Figuranten.

Zowel de cd als de roman Kriebelvisje zijn wat fragmentarischer dan Talma’s eerdere werk. Zo laveert de Talma op de cd muzikaal gezien tussen hoempa, alternatieve rock, melancholieke ballads en opgewonden up-tempo jaren zeventig-pop. Wat wel opvalt is de subtiele arrangementen van de nummers, wat ongetwijfeld alles van doen heeft met zijn begeleidingsband, met daarin kanonnen als Anne Soldaat en Jeroen Kleijn (onder meer Daryll Ann) en de Utrechtse veelspeler Cor van Ingen op bas. Een slidegitaartje hier, een Hammondriedeltje daar; het klinkt allemaal heel verzorgd. Een van de prijsnummers op de cd is De Wet Van Behoud Van Ellende, dat klinkt als een klassieker uit de glamrockperiode. De bokser Rudy Koopmans wordt bezongen in een meeslepende ballad met een door Talma zelf gespeeld pianootje dat achter de rest van de muziek aan dwarrelt.  

Het knappe aan de combinatie van de cd en de roman is dat het totaal zo’n duidelijke indruk geeft van de belevingswereld van Talma, dat je geen filmmaker hoeft te zijn om je er de beelden bij voor te stellen van al die Noord-Nederlandse anti-helden en hun eigenaardigheden.

Terug naar
pers-overzicht